Bardzo ważnym zabytkiem na skalę regionu, przechowywanym w pomieszczeniach chóru, są muzykalia katedralne, które tworzą prawie pół tysiąca druków nutowych. Są wśród nich rękopisy i starodruki zgromadzone w latach 1800 – 1870, oraz manuskrypty i druki nowsze, będące odpisami z edycji drukowanych. Całość archiwum zamyka się więc ok. 1940 roku. Trzeba zaznaczyć też, że tradycje muzyczne kościoła św. Mikołaja sięgają czasów dużo wcześniejszych, o czym świadczą lokalne śpiewniki kościelne, powstające już w XVII stuleciu oraz informacje zawarte w kronikach kościelnych i dokumentach parafialnych.
Wśród kompozytorów najczęściej pojawiających się w rękopisach są tacy twórcy, jak František Xaver Brixi (1732 – 1771), Franz Bühler (1760 – 1824), Anton Diabelli (1781 – 1858), Johann Melchior Dreyer (1746 – 1824), Robert Führer (1819 – 1861), Ambros Rieder (1771 – 1855), Jakub Jan Ryba (1756 – 1815), Johann Baptist Schiedermayr (1779 – 1840), Maximilian Stadler (1748 – 1833), oraz twórcy niemal całkowicie zapomniani, o lokalnym znaczeniu, jak Binder, Fieber czy Theny (wszyscy żyjący w XIX wieku). Pewną część archiwum stanowią także utwory anonimowe. Utwory wymienionych kompozytorów w zdecydowanej większości wykazują stylistyczne związki z muzyką klasyczną, w wielu z nich obserwuje się jeszcze pozostałości stylu barokowego, np. w obecności basu cyfrowanego oraz w krótkich fugatach.
Rękopisy z bielskiego zbioru, w większości powstałe w Bielsku, Białej, Bystrej i w nieodległym od Bielska Cieszynie, są zachowane w bardzo dobrym stanie. Stanowią cenny zabytek świadczący o wielkim zaangażowaniu kopistów i skryptorów podczas sporządzania poszczególnych egzemplarzy.
Bielskie muzykalia mieszczą w sobie wyłącznie muzykę religijną, niemal bez wyjątku przeznaczoną na obsadę wokalno-instrumentalną. Są to w zdecydowanej większości msze i opracowania hymnów „Pange lingua” i „Tantum ergo”. Obok dzieł twórców powszechnie znanych, np. Josepha Haydna czy Franza Schuberta, znajdują się utwory kompozytorów niefigurujących w encyklopediach i leksykonach, np. Floriana Schoena (XIX wiek) czy Silvestra Schöna (XIX wiek). Nie można zapominać o tym, że część archiwum tworzą utwory organistów bielskiej fary, jednocześnie dyrygentów chóru – Václava Vlastimila Hausmanna (1850 – 1903), którego archiwum stanowi 47 kompozycji, oraz Viktora Clarissa Czajanka (1876 – 1952), który wprowadził do archiwum 25 rękopiśmiennych przekazów jego utworów.
Utwory obu tych kompozytorów-organistów przeznaczone są do użytku kościelnego, które „żyły” w praktyce wykonawczej i często były prezentowane, o czym świadczy stan zachowania manuskryptów, z licznymi śladami ich używania. Są to kompozycje krótkie, śpiewne i wykonawczo łatwe zarówno dla śpiewaków, jak i instrumentalistów. Z małymi wyjątkami, jak choćby monumentalna „Missa solemnis” op. 49 Czajanka z 1925 r., charakteryzująca się różnorodną i bogatą harmonika z licznymi alteracjami i dysonansami, nawiązujących do impresjonizmu, ekspresjonizmu i neoklasycyzmu.
Należy podkreślić, że twórczość religijna Hausmanna i Czajanka, powstawała w nierozerwalnym związku z muzyczno-liturgicznym życiem kościoła farnego. Będąca na wysokim poziomie artystycznym zaspokajała ona wymagania sztuki sakralnej funkcjonującej w liturgii, a także spełniała rolę kulturotwórczą, kształtując gust lokalnej społeczności. To sprawiło, że bielski kościół mógł szczycić się własnymi osiągnięciami artystycznymi na europejskim poziomie.
Warto na koniec wspomnieć, że odtworzenie historii kultury muzycznej rozwijającej się przy bielskim kościele oraz przywrócenie do życia zbioru dawnych muzykaliów, było możliwe dzięki wielkiemu zaangażowaniu pochodzącej z Bielska-Białej Jadwigi Jasińskiej wraz z mężem Tomaszem, pracowników Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. To dzięki tej pracy muzykalia otrzymały „drugie życie”, zostały systematycznie w ciągu lat opracowywane, a dzięki studentom, w ramach seminarium magisterskiego, opisano repertuarową zawartość poszczególnych rękopisów i starodruków w postaci ponad 20 prac naukowych. Część z nich wydano także drukiem.
Obecnie trwają prace nad utworzeniem muzeum muzykaliów katedralnych – miejsca, gdzie wszystkie rękopisy, a także pamiątki po dawnym życiu muzycznym bielskiej fary, zostaną odpowiednio wyeksponowane.
Opracowano na podstawie publikacji zbiorowej Cantare amantis est (J. Jasińska. Dawne muzykalia kościelne z Bielska-Białej w badaniach naukowych, edycjach źródłowych i życiu koncertowym).